Nếu từ năm 2008 trở về trước, trung bình mỗi năm nước ta có khoảng 15.000 vụ việc liên quan đến xâm phạm sở hữu (tập trung chủ yếu vào tội lừa đảo và lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản), thì 3 năm trở lại đây, con số đó là 20.000. Theo đánh giá của các nhà tội phạm học, trong những năm gần đây, tội phạm lừa đảo đã tăng nhanh với thủ đoạn ngày càng tinh vi, số bị hại trong các vụ án nhiều hơn và tài sản bị chiếm đoạt là con số đặc biệt lớn.
Thủ đoạn ngày càng tinh vi
Theo đánh giá của Cục CSĐT tội phạm về TTQLKT&CV - Tổng cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm - Bộ Công an, tội phạm lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản đang có xu hướng gia tăng, tập trung trong lĩnh vực bất động sản, xuất khẩu lao động, đầu tư tài chính, diễn ra nhiều nhất tại một số tỉnh, thành phố lớn trong cả nước.
Trong lĩnh vực bất động sản, nhiều đối tượng đã sử dụng thủ đoạn lập nhiều công ty, dùng giấy tờ giả để vay tiền đầu tư bất động sản, lập phương án kinh doanh giả, sử dụng giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của dân hoặc làm giả sổ tiết kiệm đem thế chấp nhiều ngân hàng để vay vốn rồi chiếm đoạt; lập dự án, xin đầu tư xây dựng các khu đô thị và lập quy hoạch khống để bán chiếm đoạt tài sản… Nếu tình trạng này trước đây tập trung ở các thành phố thì giờ đây đã lan ra các vùng ven đô và hành vi phạm tội thường được câu kết và tiếp tay bởi một số cán bộ chính quyền địa phương hoặc có thẩm quyền.
Trong đầu tư tài chính, tình trạng huy động vốn trong nhân dân đã dẫn đến vỡ nợ, vỡ hụi ở nhiều địa phương như Hà Nội, Bắc Giang, Phú Thọ, Bắc Ninh, Thái Nguyên, TP Hồ Chí Minh... khiến nhiều gia đình lâm vào cảnh điêu đứng. Một số đối tượng đã lừa người dân để huy động vốn với lãi suất cao nên nhiều người đã thế chấp nhà, đất vay ngân hàng cho bọn chúng vay lại và bị lừa đảo như vụ vỡ nợ dây chuyền hơn 310 tỷ đồng ở Gia Lai, vụ vỡ nợ 200 tỷ đồng ở Bình Định. Mới đây nhất là hàng loạt vụ vỡ nợ gây thiệt hại hàng trăm tỷ đồng xảy ra trên địa bàn Hà Nội.
Lừa đảo trong lĩnh vực xuất khẩu lao động tuy không mới, nhưng do kẻ lừa đảo sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi, nên đã kéo được nhiều "con mồi" vào bẫy. Mới đây, Công an TP Hà Nội vừa khám phá vụ lừa đảo có quy mô trong xuất khẩu lao động. Đối tượng chính là Nguyễn Văn Thọ, trú tại Đồ Sơn, Hải Phòng.
 |
| Cán bộ điều tra ghi lời khai đối tượng Lê Thị Kim Oanh, người chiếm đoạt gần 3 tỷ đồng từ việc môi giới bất động sản. |
Lợi dụng mối quan hệ quen biết, tự “đánh bóng” tên tuổi mình là quan hệ rộng với các bộ, ngành, có khả năng lo được cho nhiều người đi xuất khẩu lao động tại Hàn Quốc khiến nhiều người tin tưởng, giao tiền và hồ sơ cho Trọng. Kết quả là chỉ trong một thời gian ngắn, Thọ đã chiếm đoạt 17.500 USD của hơn chục bị hại. Phần lớn số tiền này Thọ đã chi tiêu cá nhân nên không có khả năng chi trả.
Lý giải một vài nguyên nhân
Trong bối cảnh nền kinh tế gặp nhiều khó khăn, biến động, cơ hội làm ăn không được thuận lợi như trước, trình độ hiểu biết pháp luật của người dân hạn chế, đó chính là những điều kiện thuận lợi để bọn lừa đảo thực hiện hành vi phạm tội. Một số người vì nhẹ dạ, muốn giàu nhanh nên dễ dàng tin vào những lời quảng cáo của kẻ xấu, để rồi trao tài sản cho chúng. Không chỉ họ mà còn cả những người thân bị lôi kéo vào những cạm bẫy của bọn lừa đảo dẫn đến hậu quả vô cùng nghiêm trọng. Còn kẻ lừa đảo sau khi "cuỗm" được số tiền lớn thì bỏ trốn.
Tội phạm lừa đảo tận dụng triệt để sự phát triển của khoa học công nghệ. Thủ đoạn phổ biến của tội phạm loại này là sử dụng mạng Internet để thực hiện những hành vi lừa đảo. Chúng truy cập vào cơ sở dữ liệu của các cơ quan, tổ chức, ngân hàng để lấy thông tin, bán cho người khác hoặc dùng để mua hàng từ nước ngoài rồi chuyển về Việt Nam.
Mạng Internet cũng là nơi tội phạm lợi dụng tổ chức cá độ bóng đá, đánh bạc trên mạng, chuyển tiền sang tài khoản ảo, rút tiền qua máy ATM hoặc người nước ngoài đi du lịch vào Việt Nam, sử dụng hộ chiếu giả, thẻ tín dụng giả hoặc thông đồng với các đại lý chấp nhận thẻ để thanh toán các dịch vụ khách sạn, mua hàng, đặt tour du lịch... Một số đối tượng lừa đảo qua mạng thông qua việc huy động vốn, đầu tư kinh doanh ảo, chiếm đoạt hàng trăm tỷ đồng.
Thủ đoạn lừa đảo trong việc bán hàng trực tuyến trên mạng Internet ngày càng gia tăng vì người mua phải trả tiền trước, người bán thường chào hàng tốt, sau đó lại giao hàng sai mẫu mã, kém phẩm chất, thậm chí không giao hàng sau khi nhận tiền hoặc trả tiền bằng thẻ tín dụng trộm cắp được.
Một số công ty ở Việt Nam đã bị lừa hàng triệu đôla Mỹ khi ký hợp đồng làm ăn với đối tác nước ngoài qua mạng. Ban đầu đối tác thường thực hiện đúng cam kết để tạo lòng tin, khi lượng tiền chuyển mua hàng đã lớn, đối tượng lập tức rút tiền, không giao hàng, cắt liên lạc và chiếm đoạt số tiền đó.
Theo các chuyên gia phòng chống tội phạm kinh tế, nguyên nhân của sự gia tăng tội phạm lừa đảo còn do cơ chế quản lý kinh tế của Nhà nước còn sơ hở, nhất là trong các lĩnh vực tài chính, ngân hàng, chứng khoán, xuất nhập khẩu, thuế, đầu tư xây dựng cơ bản, quản lý đất đai, quản lý các dự án… Công tác quản lý của các ngành có phần buông lỏng, nhất là trong việc quản lý hoạt động của doanh nghiệp, thủ tục cho phép thành lập thông thoáng nhưng không có cơ chế giám sát hoạt động, dẫn đến việc thành lập nhiều doanh nghiệp "ma", liên quan đến hoạt động phạm tội kinh tế. Công tác phòng ngừa, đấu tranh của lực lượng Cảnh sát trong thời gian qua còn gặp nhiều khó khăn...