– Di tích Lịch sử đền thờ và lăng mộ Kinh Dương Vương tại Thuận Thành (Bắc Ninh) đang được các nhà nghiên cứu hoàn thành hồ sơ để đề cử thành ngày Quốc lễ.
Hội ở giữa làng
Thôn Á Lữ, xã Đại Đồng Thành (Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh) là nơi tọa lạc của khu đền thờ và lăng mộ thủy tổ người Việt, Kinh Dương Vương, tương truyền là người sinh hạ Lạc Long Quân.
Lễ hội truyền thống của làng Á Lữ có hàng trăm năm nay, nhằm trúng ngày 18 tháng Giêng, để tưởng nhớ đến công đức của Thủy tổ có công sinh thành tổ tiên của người Việt.
Năm nay, Á Lữ mở hội làng kỷ niệm 4889 năm tuổi Đức Thủy tổ Kinh dương Vương từ rất sớm. Gọi là hội làng, nhưng có lẽ, quy mô của nó không thua kém bất cứ lễ hội lớn nào trong cả nước, bởi các nghi lễ và tầm vóc của người được nhân dân tưởng nhớ, ngưỡng vọng.
 |
|
Đám rước rồng rắn kéo dài cả cây số trên đê. |
Đền thờ Kinh Dương Vương nằm ở khu đất thoáng giữa làng, rộng tới cả ngàn mét vuông với vị thế địa linh, văn vật.. Ngôi đền có ba ngai thờ: Ngai thờ Kinh Dương Vương đặt ở gian giữa, ngai Lạc Long Quân ở bên tả, ngai Âu Cơ đặt ở bên hữu. Ngoài các đồ thờ cúng có tuổi đời cả trăm năm, đền còn lưu giữ 15 đạo sắc phong thời Nguyễn, khẳng định đền thờ Kinh Dương Vương là lăng tẩm đế vương.
Cách đền thờ chính vài trăm mét, khu lăng mộ Kinh Dương Vương nằm trên gò đất cao ven sông Đuống, rộng 6000m2, trông vào phía làng. Khu lăng tẩm xanh mướt bóng cây cổ thụ, với không khí trong lành đến độ, người lần đầu lạc bước, sẽ không thể không cảm nhận được dư vị cõi thiền.
Hai khu thờ tự ngăn cách nhau bởi con đê sông Đuống. Theo phong tục của làng, 3 ngai thờ nói trên cùng với ba bộ Long đình sẽ được rước từ đền thờ chính (Khu nhà Ngài) sang khu Lăng, sau đó sẽ từ Lăng rước ngược trở lại đền.
 |
|
Lòng thành ngày hội làng tưởng nhớ năm thứ 4889 của Đức Thủy tổ Kinh Dương Vương của làng Á Lữ - huyện Thuận Thành, Bắc Ninh. |
Hội làng Á Lữ, vì thế mà quy mô của nó vào loại lớn nhất, bởi có tổng số 6 chiếc kiệu, gồm 3 kiệu bát cống, mỗi kiệu phải có tám trai làng lực lưỡng, to khỏe khênh rước, đi trước mỗi ngai thờ là kiệu Long đình.
Từ sáng sớm, trên dọc triền đê của con sông Đuống hiền hòa của vùng quê Kinh Bắc, những dáng người già vừa nhẩn nha, vừa vội vã áo thâm, nón trắng tìm hướng lá cờ phướn đang bay phấp phới trong gió sớm, hướng tới.
Thoảng nghe trong gió xa, tiếng trống hội thì thùng, càng giục lòng người rộn rã. Đôi khi, trong những điếm canh đê còn sót lại dọc khúc đê sông, những đứa trẻ trâu mải mốt buộc trâu vào gióng. Hôm nay, làng có hội. Tất cả mọi việc đều có thể được gác lại, vì một lý do chính đáng như thế.
 |
|
Đám rước rực rỡ cờ hoa, xênh xang lễ phục. |
Đám rước kiệu và rước hội rồng rắn dài ngót cây số. Màu cờ lễ rực rỡ. Tiếng thanh la, chũm chọe, tiếng kèn nam, kèn đồng, đàn bầu…, tiếng trống cái, trống con… rộn rã hòa nhịp. Cả khúc đê rộn rã. Con đường làng thêm chật hẹp vì đám rước, và bởi những người xem.
Hội của làng. Hội ở giữa làng, nên người xem cũng chủ yếu là người làng.
Sau tiếng trống khai hội của một vị lãnh đạo địa phương, đoàn trống hội của Đoàn Nghệ thuật Nhà hát Tuồng Việt Nam về biểu diễn, khiến những ánh mắt người dân sống trong đê, càng thêm lấp lánh vì lạ.
Đám múa tứ linh (Long – Ly – Quy – Phượng) có anh hề rối, có ông phỗng “bụng phệ” đeo mặt nạ làm trò càng làm cho đám hội thêm linh đình. Những ông chủ trò áo the, khăn xếp; các cụ trong đội múa trang phục lễ hội, dẫu tuổi già cũng vẫn làm nắng cuối xuân thêm đượm, bởi nụ cười đen bóng hạt na, với đuôi mắt dài của thời son trẻ, vẫn còn lưu luyến trên những gương mặt đã bắt đầu loang dấu chân chim.
Đám rước từ giữa làng qua đê, vòng vèo qua những ngõ xóm hình xương cá. Chưa trông thấy người, đã rộn rã tiếng trống hội và màu sắc rực rỡ của cờ phướn.
Á Lữ là làng quê cổ kính nằm giữa cái nôi của vùng văn hóa Kinh Bắc. Chếch thêm một đoạn đê non nửa ống tay áo là Trung tâm phật giáo Luy Lâu với Chùa Dâu, lùi lại một chút là chùa Bút Tháp. Chếch bên phải theo hướng triền đê là làng tranh Đông Hồ. Dừng chân vào xem tranh, mải chụp ảnh phiên chợ Hồ, chợ Sủi mà làm nguội cả bát nước trà ban nãy bà hàng rót ra còn nóng nguây nguẩy.
 |
 |
|
Đám múa tứ linh trong ngày hội. Hội ở giữa làng, nên đám rước rồng rắn từ làng lên tít triền đê, để rước kiệu sang lễ Kinh Dương Vương tại khu lăng tẩm. |
Ngẩn ngơ đi giữa dư âm của những câu thơ tài hoa xưa… “Trên núi Thiên Thai, trong chùa Bút Tháp; giữa huyện Lang Tài…”, mới thấy đồng cảm với phút “mềm lòng” của thi sỹ tài hoa đất Kinh Bắc, bối rối không biết lựa chọn nên dừng chân nơi nào, bởi lễ hội, vùng nào cũng nhấp nhổm tiếng trống mời, giục lòng mau rảo bức chân…
Những người bị tiếng trống hội dồn dập, cuống chân chạy tít lên triền đê cao chót vót ngồi đợi, để được nhìn đoàn rước rồng rắn từ phía nhà thờ Tổ ló dạng qua các ngã ba, ngã tư đầu xóm, mặc cho nắng mặt giời xối xả đổ xuống triền đê.
Có lẽ, hiếm có lễ hội nào thuần phác tới mức như thế. Hội ra hội. Người dân đến xem hội, chứ không phải để bị lôi kéo bởi những trò chơi ăn bạc lẻ. Trông từ đầu chí cuối, Á Lữ chỉ có dăm ba quán hàng nước của người tham việc mở dọc đường đoàn người rước kiệu. Mà có lẽ, chính những hàng nước ấy, đang lặng thầm hy sinh ngày vui nhất của làng, để phục vụ bát nước, điếu thuốc cho người đi xem?
Việt Nam sẽ có thêm một ngày Quốc lễ?!
Hội làng Á Lữ năm nay có đoàn cán bộ nghiên cứu của Viện Văn hóa – Nghệ thuật VN do PGS.TS Bùi Quang Thanh (Trưởng Ban nghiên cứu VHNT Nước ngoài) làm trưởng đoàn về dự. PGS.TS Bùi Quang Thanh cho biết, ông cùng các cộng sự đang trong quá trình nghiên cứu để hoàn tất hồ sơ đề nghị Nhà nước công nhận Ngày hội làng Á Lữ là ngày Quốc lễ.
Ông Thanh giải thích: Theo các tài liệu lịch sử để lại, đền thờ Kinh Dương Vương và khu lăng tẩm Đức ngài, di tích lịch sử nói trên có tầm vóc quốc gia.
 |
|
Hội làng Á lữ gồm 03 bộ kiệu Bát cống và 03 bộ Long đình. Rất hiếm những hội làng có nhiều kiệu rước như thế... |
Cụ thể: Thời Lê Thánh Tông, sử gia Ngô Sĩ Liên chép “Kỷ Hồng Bàng”: “Tổ tiên người Việt có vua đầu gọi là Kinh Dương Vương tinh thần đoan chính, có đức tính của thánh nhân. Vương lấy con gái thần Động Đình sinh ra Lạc Long Quân. Lạc Long Quân lấy Âu Cơ sinh ra một bọc trứng nở ra thành 100 con. Lạc Long Quân mang 50 con đi khai phá miền biển, Âu Cơ mang 50 con đi khai phá miền núi. Con trưởng nối ngôi là Hùng Vương, đặt quốc hiệu là Văn Lang, định đô ở Phong Châu, chia thành 15 bộ. Hùng Vương trải 18 đời”. Kỷ Hồng Bàng kéo dài từ năm 2879 đến năm 258 trước công nguyên.
Thời Minh Mạng, khu lăng tẩm được tu bổ lập bia (được tạm dịch): Lăng miếu ngày xưa còn dấu tích thiêng liêng tại đây. Nơi thờ cúng này được cả nước sùng kính.
 |
|
Lễ dâng hương tại lăng mộ Kinh Dương Vương. Với lý do về tầm vóc người được thờ phụng, và những cứ liệu lịch sử, hoàn toàn có cơ sở để Lễ hội Kinh Dương Vương trở thành Ngày Quốc lễ!. |
Trong số 15 sắc phong hiện đang lưu giữ tại đền, có một sắc phong của vua Tự Đức năm thứ 33, tạm dịch là: Xã Á Lữ từ lâu phụng thờ đền Kinh Dương Vương, vị vua khai sáng văn minh, thánh của người Việt. Chuẩn cho tiếp tục thờ theo nghi lễ quốc khánh.
Lễ hội Kinh Dương Vương luôn được duy trì nhiều nghi lễ với nhiều hoạt động dân gian. Ngày hội làng, Thuận Thành còn đón thêm con cháu “bên ngoại” từ Việt Trì xuống, bởi trên mảnh đất Tổ vua Hùng, vẫn không quên tổ tiên khởi phát từ đất Kinh Bắc. Họ cho rằng, mảnh đất Ngã Ba Sông là đất thờ Mẹ; còn đất Thuận Thành là đất thờ Cha.
 |
|
Hội náo nức cả triền đê sông Đuống của mảnh đất Thuận Thành. |
Ngày 20-2-2000, ông Nguyễn Khoa Điềm - Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin về dâng hương đền và lăng Kinh Dương Vương, đã ghi: “Kinh Dương Vương – Lạc Long Quân - Âu Cơ là thủy tổ của đất nước, mở ra thời đại các vua Hùng làm rạng rỡ non sông đất Việt. Di sản và những nơi thờ cúng của các vị là tài sản quý báu thiêng liêng của dân tộc. Nhà nước ta nhất định sẽ có chính sách trùng tu, tôn tạo ngày càng tốt đẹp hơn.
Mong muốn nhân dân Á Lữ chăm lo giữ gìn di tích thờ phụng Kinh Dương Vương – Lạc Long Quân – Âu Cơ để làm nơi giáo dục muôn đời”.
Có được công nhận là ngày Quốc lễ hay không, đó là câu chuyện của nhà quản lý. Dẫu thế, Lễ hội Kinh dương Vương sẽ mãi luôn là hội giữa làng, bởi điều quan trọng nhất, nó vẫn sống mãi trong tâm linh người dân tới muôn đời.