Nội dung thoả thuận kiểm chứng mới
Những biện pháp chính mà Washington và Bình Nhưỡng đạt được trong thoả thuận kiểm chứng là:
- Các chuyên gia sẽ tiếp cận mọi cơ sở hạt nhân đã được tuyên bố, trên cơ sở đồng thuận của cả hai bên, và những khu vực chưa khai báo.
- Các chuyên gia từ sáu nước tham gia đàm phán sáu bên (hai miền Triều Tiên, Mỹ, Nhật Bản, Nga và Trung Quốc) có thể tham gia kiểm chứng.
- IAEA sẽ đóng vai trò tham vấn và hỗ trợ quan trọng trong hoạt động kiểm chứng.
- Có thoả thuận về việc dùng các thủ tục khoa học, như lấy mẫu từ các cơ sở hạt nhân của Triều Tiên, và những hành động pháp lý để kiểm chứng các hoạt động hạt nhân.
- Những biện pháp này sẽ áp dụng cho chương trình pluton của Bình Nhưỡng cũng như mọi hoạt động phổ biến và làm giàu urani.
- Thoả thuận giữa Mỹ và CHDCND Triều Tiên sẽ được lấy làm vạch ranh giới cho một “nghị định thư kiểm chứng” sẽ được sáu nước liên quan thông qua trong cuộc thảo luận về phi hạt nhân hoá trên bán đảo Triều Tiên dự kiến tổ chức thời gian tới.
Trắc trở 1: Bình Nhưỡng chưa xác nhận sẽ chấp nhận
Không đầy 24 giờ sau khi được Mỹ rút tên khỏi danh sách các quốc gia tài trợ khủng bố, hôm qua, CHDCND Triều Tiên tuyên bố sẽ tiếp tục vô hiệu hoá các cơ sở sản xuất pluton và đón nhận trở lại các thanh tra viên Liên Hiệp Quốc đã bị họ trục xuất vào tuần trước.
Đây rõ ràng là phản ứng tích cực của Bình Nhưỡng với tuyên bố của Mỹ. Vấn đề là cho đến nay, CHDCND Triều Tiên vẫn chưa hề xác nhận là họ chấp nhận toàn bộ các thủ tục thanh tra do Mỹ đề xuất.
Trả lời phỏng vấn báo giới, ông Joseph Cirincione, chuyên gia về phổ biến vũ khí hạt nhân, chủ tịch Hiệp HộI Ploughshares Fund của Mỹ, chuyên trách vấn đề an ninh quốc tế, đã nhấn mạnh là thoạt đầu Mỹ đòi được toàn quyền đến thanh tra mọi cơ sở hạt nhân của CHDCND Triều Tiên, kể cả các địa điểm mà chính quyền Bình Nhưỡng không khai báo.
Nhưng thỏa thuận loan báo hôm 11/10/08 lại ghi rằng, đối với các cơ sở này, công việc thanh tra phải được tiến hành trên cơ sở ''hai bên cùng đồng ý''.
Xin nhắc lại là trong bản khai báo các chương trình hạt nhân cung cấp cho Mỹ vào tháng 6/2008, Triều Tiên chỉ nói đến chương trình pluton mà không hề đề cập đến hai nghi vấn của Mỹ về chương trình làm giàu urani hay vấn đề bán công nghệ hạt nhân cho các nước khác.
Trắc trở 2: Từ ngữ "hai bên cùng đồng ý" …
Trong thỏa thuận trên, từ ngữ ''hai bên cùng đồng ý'' (liên quan đến khả năng thanh tra các cơ sở không nằm trong bản khai báo tháng 6) có thể được Bắc Triều Tiên sử dụng để ngăn chặn các hành động kiểm tra trong tương lai.
Theo ông Kim Tae Woo thuộc Viện Phân tích Quốc Phòng Hàn Quốc ở Seoul, thì thỏa thuận vừa được đồng ý có nguy cơ bị Bình Nhưỡng hay các nước khác lý giải theo kiểu cách của riêng họ.
Ông Richard Bush, chuyên viên phân tích cao cấp tại Viện Brookings ở Mỹ, nói ông không hề ảo tưởng là tiến trình này sẽ không gặp bế tắc trong tương lai.
Còn bà Paula DeSutter, trợ lý ngoại trưởng Mỹ đặc trách hồ sơ kiểm tra và thực thi công việc giải trừ hạt nhân, cũng công nhận là toàn bộ tiến trình kiểm tra chương trình nguyên tử của CHDCND Triều Tiên không phải là dễ thực hiện và có thể kéo dài nhiều năm.
Nguyễn Viết
Theo AFP, Reuters